www.muien.nl

Het zeewater langs de Nederlandse kust wordt meestal niet warmer dan 21 ° Celsius. In het voorjaar maanden april-mei is het water dusdanig koud dat de jongeren vaak

Vooraf

Nederland kent veel water. De kans om op een of andere manier ongewild te water te geraken is niet denkbeeldig. Het buitenwater in Nederland heeft een temperatuur tussen ongeveer 0 graden Celsius 's-winters en 20 graden Celsius -'zomers. Onverwacht in koud water terechtkomen en een grote hoeveelheid lichaamswarmte afstaan aan het water is geen zeldzaamheid.
We spreken van hypothermie, onderkoeling, als de kerntemperatuur van het lichaam is gezakt beneden de 35 graden Celsius.
Hypothermie komt meestal voor bij zwemmers, sportduikers, windsurfers en zeilers; maar ook bij schaatsers, vissers en andere watersporters die ongewild in koud water terechtkomen. Het lichaam probeert het afkoelen te beperken door meer warmte te produceren en de warmteafgifte tegen te gaan door het opvoeren van de stofwisseling en te gaan rillen, huiveren en klappertanden.  

Onderkoelingsverschijnselen

In onderstaande tabel zijn de verschijnselen bij verschillende lichaamstemperaturen uiteengezet.

Overlevingstijden

Dit onderstaande schema laat zien hoe de verhouding ligt tussen de verblijfsduur in uren in het water in relatie tot de watertemperatuur:

Wanneer men bijvoorbeeld de gemiddelde zeewatertemperatuur van ca. 16° C 's zomers en 5-6° C 's winters neemt is de kans op onderkoeling bij te water raken reëel.
Opmerking:
Een zekere spreiding van overlevingstijd kan worden veroorzaakt door o.a.: Dikte onderhuidse vetlaag, lichaamsbouw, gebruik alcohol of medicijnen, kleding, geslacht, windsnelheid, lichamelijke en geestelijke conditie.

Omgerekend zal bij 12° C watertemperatuur er een overlevingstijd zijn van 206 minuten oftewel 3 uur en 26 minuten.

Overlevingskansen

Grove tijdschaal van de overlevingskansen van een drenkeling die niet bewusteloos is geraakt:

Windchill-index

Ons lichaam kan ook onderkoeld raken door een combinatie van windsnelheid en luchttemperatuur. Dit wordt windchill genoemd. Dit komt veel voor bij bijvoorbeeld windsurfers en zeilers.
De windchill is de koude die men werkelijk voelt.
De onderstaande windchill - index geeft een risicoschatting aan voor het optreden van bevriezingsletsels van de onbedekte huid in relatie tot windsnelheid en luchttemperatuur:

Viscositeit van het water

Deze grootheid is niet te verwaarlozen voor onze zwemprestaties.
Viscositeit is een maat voor de dikvloeibaarheid (taaiheid) van vloeistoffen zoals onder ander het bassinwater. Uit ervaring weet iedereen dat olie of stroop bij verhoogde temperatuur dun vloeibaar zijn, dus een  kleinere viscositeit hebben. Zo is dat ook met water.

Onderstaande tabel toont de viscositeit van water bij enige watertemperaturen:

Uit de tabel blijkt de niet te verwaarlozen verschillen ± 40 %.
Aan gezien de weerstand ongeveer evenredig is met de viscositeit, zal het ons circa 40 % meer moeite kosten een bepaalde afstand in water van 10 graden Cesius af te leggen dan dezelfde afstand in water van 25 graden Celsius.

Warmteafgifte van de mens:

De watertemperatuur heeft effecten op de temperatuurregulatie van de zwemmer. De warmteafgifte in het water geschiedt grotendeels door geleiding en stroming. Het lichaam van elke zwemmer werkt als een "watergekoelde" motor. In het water is de warmteafgifte 3 à 4 maal groter dan op het land, omdat het geleidingsvermogen van water 20 keer beter is dan van lucht.

 Waarom koelt de een sneller af dan de ander?

Het bovenstaande verklaart ook dat zwemmers met een dikke onderhuidse vetlaag minder snel afkoelen dan magere zwemmers.

Meisjes kunnen over het algemeen door hun hogere vetgehalte langer in het water blijven dan jongens. Kinderen koelen sneller af dan volwassenen daar de grootte van het huidoppervlak van belang is bij alle vormen van warmteafgifte. In dit verband vergelijken wij twee kubussen, een met een ribbe van 1 centimeter en een met een ribbe van 10 centimeter.

"Kind"				"Volwassene"
1cm				10cm
Oppervlak: 6 x 1 = 6 cm2  Inhoud: 1 cm3					Oppervlak: 6 x 100 = 600 cm2 Inhoud: 1000 cm3

Bij het kleine voorwerp (kind) is de verhouding

Oppervlakte = 6

Inhoud = 1

en bij het grote voorwerp (volwassene)

Oppervlakte = 600

Inhoud = 1000

Het kind heeft dus ten opzichte van zijn volume een relatief groter oppervlak dan een volwassene. De verhouding tussen oppervlak en volume is bij een kind groter dan bij een volwassene. Oppervlak neemt toe met de 2^e macht, volume met de 3^e macht. Dit betekent dat de huid die de warmteafgifte regelt, bij kinderen sneller warmte aan het water afgeeft dan bij een volwassene. Kinderen verliezen snel warmte, ze hebben het snel koud.

Wanneer de lichaamstemperatuur 0,7 graad Celsius beneden de 36,6 graden Celsius blijft, dan wordt het menselijk organisme bijzonder vatbaar voor infecties om dat de weerstand vermindert. Laat kleine kinderen bij oefeningen in het zwembad dus niet nat op de kant op hun beurt wachten, nadat ze even in het water zijn geweest of zich hebben gedoucht.

De ideale watertemperatuur:

De ideale watertemperatuur is dus 28 a 29 graden Celsius. Het advies voor een redelijke watertemperatuur is 10 graden Celsius onder de lichaamstemperatuur, dus 27 graden Celsius.

Intensief trainen kan bij iets lagere temperatuur.
Zwemmen door baby's, peuters, kinderen, ouderen, invaliden en reumapatiënten kan beter een iets hogere dan de bovengenoemde ideale temperatuur: invaliden en ouderen, omdat ze vaak minder actief zijn en kleine kinderen omdat deze bovendien een relatief groot huidoppervlak hebben.
Bij verblijf in "koud" water ontstaat een verhoogde urineproductie omdat door de watertemperatuur een prikkeling van de blaas ontstaat. Koud water zal bovendien leiden tot bloedvatvernauwing in de huid en dit geeft een extra bloedvatverhoging. Ook om deze reden is het aan te bevelen ouderen in "warm" water te laten zwemmen.
Daarnaast is de temperatuur van zowel het water als de lucht in de zwemzaal van belang. De watertemperatuur moet altijd gekoppeld worden aan de luchttemperatuur. Pas als de omgevingstemperatuur 2 a 3 graden Celsius hoger is dan de watertemperatuur wordt een te snelle afkoeling voorkomen en de condensvorming in het zwembad tegen gegaan.

Vermeldenswaard zijn ook de reacties van de hartfrequentie (HF) op de watertemperatuur. Is de temperatuur van het zwemwater:

Voor een folder over onderkoeling zie ook KNRM-Onderkoeling.pdf

Copyright: www.muien.nl 2011 Kopieren: toestemming Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. vereist!